Geschiedenis van de Afrikaanse dans

Dans als gemeenschappelijke taal

Dans in Afrika is van oudsher een gezamenlijk gebeuren en geeft uiting aan het leven in de gemeenschap. Door dans worden sociale patronen en waarden binnen de stam doorgegeven. Dans biedt hulp bij het dagelijks leven en werk, het volwassen worden, geeft lof of kritiek op leden van de gemeenschap, begeleidt begrafenissen, vertelt verhalen uit de geschiedenis en maakt contact met de goden en voorouders.

Ritmische klanken

De traditionele Afrikaanse dans wordt over het algemeen begeleid door de ritmische klanken van diverse percussie-instrumenten, zang en voeten die stampen op de grond. De klank en het ritme van de trommel drukt de stemming van het volk uit: de trommel is het teken van leven, de beat de hartslag van de gemeenschap.

Emoties oproepen

De kracht van de trommel is om emoties op te roepen, om de zielen van degenen die haar ritmes horen te raken. Het is een gelegenheid om elkaar een gevoel van verbondenheid en solidariteit te geven, een collectief gevoel van het ritme van het leven, waarin jong en oud, rijk en arm, mannen en vrouwen allen zijn uitgenodigd om bij te dragen aan de samenleving.

In het algemeen dansen mannen met grote bewegingen van het lichaam en met sprongen. Vrouwen dansen kleinere bewegingen met veel gebruik van shuffle-stappen, met het lichaam in een gebogen positie en met gebogen knieën. Er wordt veel in een cirkel gedanst, soms met solo dansers of muzikanten in het midden, soms dansparen. De extatische inbeslagneming is een essentieel onderdeel van de ceremoniële dansen.

Opgroeien met muziek en dans

Muzikale vorming in de Afrikaanse samenleving begint al bij de geboorte. Kinderen worden op de rug van hun moeder gedragen – ook tijdens het werk, bij feesten en sociale gelegenheden. Zo wiegen ze heerlijk op het ritme van de bewegingen van hun moeder en op de klanken van de muziek om hen heen.

Oudere kinderen leren dansen van ervaren Master dansers. De kinderen moeten de aangeleerde dans precies zo uitvoeren als onderwezen, zonder variatie. Improvisatie mag pas als de kinderen de dans beheersen en de goedkeuring van de dorpsoudsten hebben ontvangen. Dans is zo niet alleen beweging het is ook overdracht van kennis, waarden en gemeenschapsgevoel.

Het ensemble: Les Ballets Africains

Veel van wat we vandaag op het podium als “Afrikaanse dans” kennen, gaat terug op één gezelschap: Les Ballets Africains.

Het werd opgericht door de Guineese dichter, danser en choreograaf Fodéba Keïta, die eind jaren veertig in Parijs een Afrikaans theater- en dansgezelschap vormde. In 1952 trad het voor het eerst onder die naam op, in het Théâtre de l’Étoile in Parijs, waar het met brede lof werd onthaald.

In de jaren daarna toerde het ensemble uitgebreid door Europa, de Verenigde Staten en ver daarbuiten. Na de onafhankelijkheid van Guinee werd Les Ballets Africains het nationale dansgezelschap van het land, een van de eerste Afrikaanse nationale dansgezelschappen.

Zo bracht het de traditionele dans, muziek en verhalen van West-Afrika – en instrumenten als de djembé – voor het eerst op grote schaal naar de rest van de wereld, en het inspireert dansers en percussionisten tot op de dag van vandaag.

De combinatie van ritmes

Afrikaanse dans is polyritmiek. Schouders, borst, heupen, armen en benen bewegen elk op verschillende ritmes van de muziek. Dansers kunnen ook zelf ritmes toevoegen aan de muziek, hierdoor kunnen zeer complexe bewegingen ontstaan.

De dansers schakelen tussen de verschillende ritmes terwijl ze zuiver en duidelijk blijven. Er wordt meestal met twee ritmes gedanst. De combinatie van drie ritmes is te zien bij zeer ervaren dansers. Een combinatie van vier ritmes is zeer uitzonderlijk.

Toeschouwers maken vaak deel uit van Afrikaanse dans, behalve bij spirituele dansen of initiatiedansen. Veel dansen worden enkel uitgevoerd door mannen of enkel door vrouwen, er is een sterk geloof in wat vrouwelijk is en wat mannelijk, en er heerst een taboe op de interactie van beide.

Diverse Afrikaanse dansen

Er zijn vele traditionele Afrikaanse dansen, elk met hun eigen betekenis en gelegenheid. Een greep uit de mooiste:

• Warrior dances
  Een voorbeeld van een krijgersdans is de Agbekor. Deze dans wordt vaak uitgevoerd bij culturele evenementen en begrafenissen. De bewegingen bootsen situaties uit het slagveld na.
• Dances of love
  Deze dans wordt uitgevoerd op speciale gelegenheden zoals bruiloften. Een voorbeeld is de Nmane dans uit Ghana, die bij bruiloften uitsluitend door vrouwen wordt uitgevoerd ter ere van de bruid.
• Rites of passage
  Deze dans wordt uitgevoerd door jonge mannen en vrouwen die de volwassen leeftijd bereiken. De dans geeft de dansers zelfvertrouwen terwijl ze optreden voor de gemeenschap. Daarna zijn ze formeel erkend als volwassenen – het geeft de gemeenschap een sterk gevoel van trots en verbondenheid.
• Dances of welcome
  Deze dans staat in het teken van respect en plezier voor bezoekers. De Yabara is een West-Afrikaanse welkomstdans die zich kenmerkt door het gebruik van pompoen-ratels. De ratels worden door de dansers op het ritme van de muziek omhooggegooid en weer opgevangen.
• Dances of possession
  Deze dansen zijn heel belangrijk in vele traditionele Afrikaanse religies. Ze delen allemaal één gemeenschappelijke schakel: de oproep van een geest. Deze geesten zijn de geesten van planten, bossen, voorouders en goden.

Tekst gaat verder na afbeelding

Afrikaanse dans zelf ervaren?

Ik ben Michael Agbodo – professioneel danser, choreograaf en percussionist, geboren en opgegroeid in Togo, West-Afrika. Dans zit in mijn bloed. Ik ben een gepassioneerd danser en muzikant en ik weet dit plezier op een overtuigende manier over te brengen.

Mijn manier van lesgeven is bijzonder stimulerend en energiek. Kinderen genieten van mijn enthousiasme en complimenten. Een gevoel van saamhorigheid en onderlinge verbinding is vaak een mooi bijproduct van de lessen.

Ben je benieuwd wat een Afrikaanse dansworkshop kost voor jouw groep? Of heb je andere vragen? Neem gerust contact met mij op, ik denk mee over de invulling.