Achtergrond over de verschillende Afrikaanse percussie-instrumenten
Bij mij draait alles om Afrikaanse percussie. Ik werk met 4 instrumenten, elk met een eigen klank en een eigen plek in de muziek: de djembé, doundoun, krin en de balafoon. Hieronder lees je meer informatie over elk instrument.
Ga direct op deze pagina naar:
De djembé
De djembé komt voornamelijk uit West-Afrika. Een traditionele djembé wordt met de hand gemaakt: een boomstam wordt uitgehold en bespannen met een geitenvel, dat met een speciale touwbespanning op de trommel wordt bevestigd. De boom die hiervoor traditioneel wordt gebruikt, is de Lenke.
Je kunt de djembé zittend en staand bespelen. Zittend houd je het instrument tussen je benen, met de onderkant op de grond. Je kantelt de djembé dan iets naar voren en klemt hem tussen je knieën, zodat de onderkant vrij blijft en het geluid kan ontsnappen. Staand hangt de djembé aan een draagband over je schouder. Spelen op een speciale standaard kan ook.
Door beide handen te gebruiken en zowel met je vingers als met je vlakke hand te spelen, bereik je verschillende klankkleuren. Er zijn drie basisklanken:
- Bas
- Toon (of tenor)
- Slap
De bas en de toon vormen de basis; de slap en het gedempt spelen geven extra mogelijkheden om het geluid te kleuren. Een geoefende speler heeft zo al gauw 30 klankmogelijkheden tot zijn of haar beschikking om een ritme mee op te bouwen of een solo mee te spelen.
Een djembégroep
In een djembégroep gebruik ik naast de djembés vaak ook andere percussie-instrumenten. Bij traditionele West-Afrikaanse ritmes horen de doundouns (doundounba, sangban en kenkeni) er altijd bij. Diabara’s (sjékérés, kalebassen), bellen en zelfs handgeklap maken het geheel nog rijker en zorgen voor een echt polyritmisch samenspel.
Meestal bestaat een ritme uit meerdere partijen. De 3 doundounpartijen geven samen structuur aan het ritme, samen met één of meer begeleidingsritmes op de djembé. Daarbovenop komt de partij van de solist, die in gesprek gaat met de doundouns, de begeleidingsritmes en de dansers.
De doundoun
De doundoun is de bastrommel van West-Afrika en vormt samen met de djembé het hart van veel ritmes. Eigenlijk is het een familie van 3 trommels in verschillende maten, gemaakt van een uitgehold rond stuk hout dat aan beide kanten met een koeienvel is bespannen. Je bespeelt ze liggend met een stok, vaak met een bel erbovenop die het ritme gaande houdt.
De 3 trommels zijn vernoemd naar leden van het Afrikaanse gezin.
- De kleinste is de kenkeni, met een hoge, heldere klank die het tempo aangeeft.
- De sangban in het midden bepaalt het ritme en vormt het kloppend hart van het geheel.
- De grootste is de doundounba, met een diepe, lang doorklinkende bas die de basis legt.
Samen geven de 3 partijen structuur aan de muziek waar de djembés overheen spelen.
De krin
De krin is een bijzonder West-Afrikaans percussie-instrument, een houten ‘spleettrommel’. Tegenwoordig wordt hij vooral gebruikt als begeleiding van de djembé, waar hij met heldere, hoge tonen het ritme aanvult. Vroeger had de krin nog een andere functie: hij diende als communicatiemiddel – de ‘Afrikaanse telefoon’ – waarmee gecodeerde berichten van dorp naar dorp werden doorgegeven. Het geluid draagt ver: tot wel tien kilometer.
Hoe werkt de krin?
De krin is een cilindervormige trommel, gemaakt uit een uitgeholde boomstronk. In de lengte zitten meestal drie spleten van verschillende lengtes naast elkaar. Met 2 houten stokjes laat je verschillende klanken uit de trommel resoneren. Welke klank je hoort, hangt af van waar je slaat: op de spleet, op de zijkant of op de platte bovenkant. Er bestaan ook krins met maar één spleet, of met wel 5. Vroeger geloofde men dat de krin heilige krachten bezat.
De balafoon
De balafoon is een van de oudste melodie-instrumenten van West-Afrika: een houten xylofoon met een warme, resonerende klank. Waar de meeste Afrikaanse percussie-instrumenten vooral ritme maken, kun je op de balafoon ook echte melodieën spelen.
Hoe werkt de balafoon?
Een balafoon bestaat meestal uit zeventien tot eenentwintig rechthoekige houten staven, gerangschikt van lage naar hoge tonen. Elke staaf wordt op toon gebracht door hem aan de onderkant bij te schaven en daarna op een raamwerk te bevestigen. Onder de staven hangen kalebassen die als klankkast dienen en het geluid versterken. Je bespeelt de balafoon met 2 stokjes met een rubberen of leren kop, waarmee je zowel ritmes als melodieën kunt spelen.
Percussieinstrument zelf kopen of huren?
Wil je zelf een djembé of ander percussie-instrument aanschaffen, of trommels huren voor een evenement, les of workshop? Dat kan. Lees er meer over op de aparte pagina’s:
